Υγεία

Πλαίσιο αρχών, θέσεων και προτάσεων του ΟΠΕΚ για την υγεία και το Γενικό Σύστημα Υγείας – ΓεΣΥ

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θέσει ως στόχο του 2019 και των επόμενων ετών την καθολική κάλυψη υγείας στην πρωτοβάθμια φροντίδα και στην πρόληψη. Μάλιστα, όλα τα κράτη μέλη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών έχουν συμφωνήσει να εντείνουν τις προσπάθειες επίτευξης της Καθολικής Κάλυψης Υγείας έως το 2030, στο πλαίσιο των συμφωνηθέντων Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Στην Κύπρο, αυτή τη στιγμή και με αφορμή την έναρξη ενός μονοασφαλιστικού Γενικού Συστήματος Υγείας (ΓεΣΥ) υπό τη διοίκηση του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας (ΟΑΥ) κάποιοι πολιτικοί και σώματα επαγγελματιών υγείας, δυστυχώς, φαίνεται να απορρίπτουν οποιαδήποτε καθολική κάλυψη υγείας ή, στην καλύτερη περίπτωση, να ευνοούν ένα πολυασφαλιστικό μοντέλο. Έτσι, παρατηρούμε από τους κύκλους αυτούς μια απαξίωση και υποτίμηση της παρεχόμενης φροντίδας των δημόσιων νοσηλευτηρίων του κράτους και μια παραπλανητική πληροφόρηση για τις προοπτικές επιτυχίας του ΓεΣΥ. Ως αποτέλεσμα, πολλοί πολίτες αισθάνονται ανασφάλεια για την ποιότητα της φροντίδας που πρόκειται να λαμβάνουν από το ΓεΣΥ, τη στιγμή που έχουν ξεκινήσει ήδη να καταβάλλουν τις συμφωνηθείσες εισφοράς τους σε αυτό.

Παράλληλα, οι ιδιώτες αντίπαλοι του ΓεΣΥ (γιατροί, νοσηλευτήρια, ασφαλιστικές εταιρείες) έσπευσαν να δημιουργήσουν ‘‘Πλατφόρμα Ιδιωτικής Ιατρικής’’, την οποία προσπαθούν να παρουσιάσουν ως ‘‘Δεύτερο ΓεΣΥ’’. Μια τέτοια αναφορά σε ‘‘Δεύτερο ΓεΣΥ’’ είναι κατάφωρα παραπλανητική και αντιδεοντολογική, καθότι ‘‘ΓεΣΥ’’ είναι, εξ ορισμού, σύστημα καθολικής κάλυψης. Μια τέτοια κάλυψη μόνο το κράτος μπορεί να τη διασφαλίσει, μέσω νομοθεσίας, και ασφαλώς δεν προτίθεται, ούτε και θα μπορούσε, να την προσφέρει η οποιαδήποτε ‘‘Πλατφόρμα Ιδιωτικής Ιατρικής’’.

Προφανής στόχος των αντιπάλων του εφαρμοζόμενου μονοασφαλιστικού ΓεΣΥ είναι το Σύστημα αυτό να στερηθεί στην παρούσα φάση από ικανοποιητική στελέχωση με ειδικούς γιατρούς και στη δεύτερη φάση ( που αρχίζει τον Ιούνιο του 2020) από ικανοποιητικό αριθμό νοσοκομειακών κλινών, και έτσι να οδηγηθεί στην κατάρρευση και είτε στην επιστροφή σε μια κατάσταση μη καθολικής κάλυψης, παρόμοια με αυτήν που ίσχυε μέχρι σήμερα, είτε στην αντικατάστασή του από μια μορφή μη κοινωνικά αλληλέγγυου, πολυασφαλιστικού ΓεΣΥ πολλών ταχυτήτων. Ο ΟΠΕΚ θεωρεί ότι η άρνηση των ιδιωτικών νοσηλευτηρίων να ενταχθούν στο ΓεΣΥ χρήζει άμεσης αντιμετώπισης από τον ΟΑΥ και τον ΟΚΥΠΥ μέσω περαιτέρω εντατικοποίησης των προσπαθειών εφαρμογής και προβολής του προγράμματος αλλά και μέσω εποικοδομητικών διαπραγματεύσεων με αυτούς που ενδιαφέρονται πραγματικά να ενταχθούν στο συμφωνημένο/θεσμοθετημένο από την πολιτεία ΓεΣΥ. Στόχος η εξεύρεση ουσιαστικών λύσεων, οι οποίες δεν θα ενθαρρύνουν σε καμία περίπτωση τη δημιουργία ενός πολυασφαλιστικού μοντέλου.

Η υγεία είναι μια από τις σημαντικότερες αξίες της ανθρώπινης ζωής και βασική προϋπόθεση της οικονομικής ευημερίας ενός λαού. Επηρεάζει με ουσιαστικότατο τρόπο το προσδόκιμο ζωής ενός πληθυσμού και διαδραματίζει καίριο ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας. Ο ΟΠΕΚ υποστηρίζει σθεναρά το μονοασφαλιστικό ΓεΣΥ που άρχισε επιτέλους να εφαρμόζεται στον τόπο μας, με την καθολική, ποιοτική αλλά και κοινωνικά αλληλέγγυη, μίας ταχύτητας, κάλυψη υγείας που υπόσχεται για κάθε μέλος της κοινωνίας μας. Πιο κάτω καταγράφονται μερικά κύρια σημεία στα οποία το κυπριακό κράτος θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη έμφαση ώστε να διασφαλιστούν οι συνθήκες για την όσο το δυνατό πιο επιτυχή εφαρμογή του συστήματος αυτού.

  • Ο προϋπολογισμός του ΓεΣΥ, καθώς και οι λοιπές δαπάνες του κράτους στον τομέα της υγείας, πρέπει να διατηρούνται σε τέτοια επίπεδα που να εξασφαλίζουν την εφαρμογή του πλαισίου πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2020, λαμβάνοντας υπόψη σύγχρονες προκλήσεις όπως ο γηράσκων πληθυσμός , η αύξηση των χρόνιων ασθενειών, η μεγαλύτερη απαίτηση για φροντίδα και τα υψηλά έξοδα που σχετίζονται με την εξέλιξη της τεχνολογίας στο χώρο της υγείας. Η Κύπρος, συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, έχει πολύ χαμηλές δαπάνες στην υγεία (το 2015 διέθεσε 1592 ευρώ ανά κάτοικο για υγειονομική περίθαλψη, ενώ ο μέσος όρος της ΕΕ ήταν 2797 ευρώ). Είναι επομένως, σημαντικό το κράτος να προβαίνει σε τακτικές επαναξιολογήσεις των αναγκών, τόσο των τρεχουσών όσο και των μελλοντικών, και να προσαρμόζει  τους προϋπολογισμούς του αναλόγως. Ένας οδικός χάρτης για τις πιθανές αυξήσεις των εισφορών στην επόμενη δεκαετία θα  πρέπει να διαμορφωθεί και οι πολίτες να ενημερωθούν κατάλληλα.

  • Στην πιο πάνω λογική, και παρ’ ότι η κατάσταση της υγείας του κυπριακού πληθυσμού είναι καλή συνολικά και το προσδόκιμο ζωής είναι από τα υψηλότερα στην ΕΕ, χρειάζεται στην κοινωνία να καλλιεργηθεί μια νέα κουλτούρα στα θέματα υγείας, με μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη. Για αυτό και προτείνουμε όπως το Υπουργείο Υγείας, μιας και θα έχει την ευθύνη εποπτείας του  Γενικού Συστήματος Υγείας αλλά και της προαγωγής της υγείας γενικότερα, αυξήσει τον προϋπολογισμό του για εκστρατείες πρόληψης, κυρίως για ασθένειες και παράγοντες κινδύνου στους οποίους φαίνεται ότι η Κύπρος έχει αυξημένα ποσοστά: Το κάπνισμα στην Κύπρο παραμένει πολύ υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (26% στην Κύπρο έναντι 21%, δεδομένα του 2014), όπως και η παχυσαρκία (1 στους 7 Κυπρίους είναι παχύσαρκος), τα καρδιαγγειακά νοσήματα, και τα ενδοκρινικά και μεταβολικά νοσήματα (π.χ. ο διαβήτης).  Το ίδιο θα πρέπει να γίνει και για τους προληπτικούς ελέγχους για κάποιες μορφές καρκίνου (π.χ. για τον προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο του παχέως εντέρου, στον οποίο το 90% των Κυπρίων ηλικίας 50-74 δεν έχουν υποβληθεί ποτέ). Επιπρόσθετα, οι δωρεάν μαστογραφίες θα πρέπει να γίνονται από την ηλικία των 40 και άνω, και όχι από την ηλικία των 50 και άνω.

  • Να αναβαθμιστούν όλες οι υπηρεσίες παρεχόμενης φροντίδας, με έμφαση στην καταγραφή δεδομένων για την ποιότητα της περίθαλψης και την άμεση δημιουργία εντός ΓεΣΥ προγραμμάτων διασφάλισης ποιότητας, τα οποία απουσιάζουν από τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Επιπρόσθετα, τα ιδιωτικά νοσηλευτήρια (342 νοσοκομειακές κλίνες ανά 100.000 κατοίκους) έχουν αυτήν τη στιγμή αμιγώς κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Χρειάζεται ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο, στο οποίο αυτά να υποχρεώνονται να γίνουν μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί ή εταιρίες.

  • Να οργανωθούν σωστά και να υποστηριχθούν οι υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας με στόχο την άμεση και συστηματική αποτελεσματική εφαρμογή πρωτοκόλλων (κατευθυντήριες οδηγίες διαχείρισης χρόνιων και μη νοσημάτων/ ασθενειών), κλινικών προτύπων, και αποτελεσματικό θεσμοθετημένο μηχανισμό ρύθμισης των παραπομπών από την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας σε εξειδικευμένη φροντίδα (δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας), χωρίς μεγάλο χρόνο αναμονής, όπως γινόταν μέχρι τώρα, ιδίως για κάποιες χειρουργικές επεμβάσεις και διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού κόστους.

  • Να εφαρμοστεί αποτελεσματικά το ολοκληρωμένο σύστημα ηλεκτρονικών ιατρικών αρχείων με σκοπό τον πλήρη συντονισμό μεταξύ πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας περίθαλψης. Να δοθεί άμεσα Δικαίωμα του ασθενούς για πρόσβαση στον φάκελο του εντός του ιατρικού αρχείου και δυνατότητα αποθήκευσης και εκτύπωσης πληροφοριών χρήσιμων για τον ίδιο.

  • Να μεθοδευτεί ένας συνεχής και στρατηγικός προγραμματισμός του ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα της υγείας: Η πλειονότητα γιατρών, οδοντιάτρων, φαρμακοποιών, εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα. Το αντίθετο συμβαίνει για την πλειονότητα των νοσηλευτών. Επιπρόσθετα, η Κύπρος έχει τώρα 3 ιατρικές σχολές και 4 νοσηλευτικές σχολές, αυξάνοντας κάθε χρόνο τον αριθμό πτυχιούχων. Την ίδια στιγμή, εξακολουθεί ο αριθμός νοσηλευτών ανά κάτοικο να είναι αρκετά χαμηλός συγκριτικά με την ΕΕ (5,2 ανά 1000 κατοίκους). Το ίδιο ισχύει και για τους γιατρούς συγκριτικά με την ΕΕ.

  • Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του ΓεΣΥ οι υπηρεσίες δευτεροβάθμιας περίθαλψης θα ξεκινήσουν τον Ιούνιο του 2020. Με βάση τις εισηγήσεις των ειδικών θεωρούμε ύψιστης σημασίας τη λήψη μέτρων για την εντατικοποίηση της αυτονόμησης και αναβάθμισης των νοσηλευτηρίων του δημόσιου τομέα. Απαιτούνται αποτελεσματικότερα συστήματα  διοίκησης και οργάνωσης, καλύτερη στελέχωση σε ανθρώπινο δυναμικό όλων των βαθμίδων και ειδικοτήτων (νοσηλευτές, γιατρούς, παραϊατρικό προσωπικό), εκσυγχρονισμός των παραπομπών και εκπαίδευση του προσωπικού στο ηλεκτρονικό αρχείο ασθενούς, καθώς και σε άλλες θεματικές σχετικές με την υψηλής ποιότητας ανθρωποκεντρική φροντίδα και την αποτελεσματική αυτονόμηση των νοσηλευτηρίων.

  • Το κράτος οφείλει να εφαρμόσει άμεσα φορολογικούς ελέγχους στα ιδιωτικά νοσηλευτήρια καθώς και αξιολόγηση της ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρουν, ούτως ώστε να διορθωθούν τυχόν κακές πρακτικές πριν την ενσωμάτωση τους στο ΓεΣΥ.

  • Εντός του ΓεΣΥ, να ενισχυθούν περαιτέρω τα κίνητρα που έχουν δοθεί ούτως ώστε να ενθαρρυνθούν οι γενικοί γιατροί να συστεγάζονται με άλλους συναδέλφους τους τόσο της γενικής ιατρικής όσο και των διαφόρων ειδικοτήτων, σε χώρους όπου θα υπάρχει ο κατάλληλος εξοπλισμός και όχι απλά σε διαμερίσματα-ιατρεία στα οποία δεν θα μπορούν να εξυπηρετήσουν πλήρως και άμεσα τις πιθανές ανάγκες υγείας των ασθενών. Παράλληλα αναμένονται μέτρα και πρακτικές που προωθούν την επιστημοσύνη και την ολοκληρωμένη κατάρτιση των πιο πάνω, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται υψηλής ποιότητας παρεχόμενη φροντίδα.

  • Όσον αφορά τη φαρμακευτική περίθαλψη, αναμένεται να  υπάρχει η αναγκαία επιπλέον στήριξη στη φαρμακευτική αγωγή των χρόνιων ασθενών. Θα ήταν σημαντικό να γίνει προσπάθεια για ένταξη στο σύστημα όσο το δυνατόν περισσότερων φαρμάκων τόσο για την εξωνοσοκομειακή φροντίδα όσο και για την ενδονοσοκομειακή.

Συμπερασματικά, ο ΟΠΕΚ στηρίζει το μονοασφαλιστικό Γενικό Σύστημα Υγείας και επιμένει ότι η πολιτεία οφείλει, χωρίς αμφιταλαντεύσεις, να δώσει όλα τα εφόδια που χρειάζονται για να εφαρμοστεί και να λειτουργήσει σωστά. Οι δε πολίτες θα πρέπει να ενημερωθούν συστηματικά και αξιόπιστα για το πόσο σημαντικό είναι το ΓεΣΥ, ως ένα κοινωνικά αλληλέγγυο  σύστημα καθολικής κάλυψης, το οποίο προσφέρει στο κάθε μέλος της κοινωνίας σύμφωνα με τις ανάγκες του,  ανεξάρτητα από το τι μπορεί  το άτομο αυτό να καταβάλλει ως εισφορές.

© Copyright 2026 - ΟΠΕΚ/ΟΠΕΚ | Designed & Developed by NETinfo Plc