Η Κύπρος στο Σταυροδρόμι της Ευρωπαϊκής Ασφάλειας

Η Κύπρος στο Σταυροδρόμι της Ευρωπαϊκής Ασφάλειας

Στρατιωτική ουδετερότητα, αποστρατικοποίηση, σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας και νέες στρατηγικές επιλογές στο επίκεντρο δημόσιας συζήτησης του ΟΠΕΚ

Οι επιπτώσεις των ραγδαίων γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο για την ασφάλεια της Κύπρου και τις προοπτικές επίλυσης του Κυπριακού βρέθηκαν στο επίκεντρο δημόσιας συζήτησης που διοργάνωσε ο Όμιλος Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας μας ΟΠΕΚ, σε συνεργασία με την αγγλόφωνη διαδικτυακή έκδοση Politis To The Point του Ομίλου Μέσων Ενημέρωσης «Πολίτης», την Πέμπτη 18 Ιουνίου 2026, στην εφημερίδα «Πολίτης» στη Λευκωσία.

Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Κύπρου Κώστας Μ. Κωνσταντίνου, ενώ παρεμβάσεις πραγματοποίησαν η πρώην Υπουργός Εξωτερικών Ερατώ Κοζάκου–Μαρκουλλή, η πολιτικός επιστήμονας και πρώην βουλευτής Ξένια Κωνσταντίνου, η Πρόεδρος του Κέντρου Κοινωνικό-Πολιτικής Σκέψης ΠΟΛΙΤΕΙΑ και πρώην Υπουργός Δικαιοσύνης Άννα Κουκκίδη–Προκοπίου, καθώς και η επικεφαλής του Τομέα Κυπριακού του ΑΚΕΛ Σταύρη Καλοψιδιώτου. Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος του «Πολίτη» Πέγκυ Σπινέλη.

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις των ομιλητών, υπήρξε κοινή διαπίστωση ότι οι εξελίξεις στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα επηρεάζουν πλέον άμεσα την Κύπρο και δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει να επαναξιολογηθούν οι στρατηγικές επιλογές της χώρας και οι προοπτικές επανέναρξης της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού.

Στρατιωτική Ουδετερότητα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσε η συζήτηση γύρω από την έννοια της στρατιωτικής ουδετερότητας ως πιθανής στρατηγικής επιλογής για μια επανενωμένη Κύπρο. Ο Καθηγητής Κώστας Μ. Κωνσταντίνου υποστήριξε ότι «η στρατιωτική ουδετερότητα δεν είναι πολιτική ουδετερότητα», αλλά μια επιλογή συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και το άρθρο 42(7) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση που ένα κράτος δεχθεί επίθεση, που θα επέτρεπε στην Κύπρο να διεκδικήσει την αποχώρηση όλων των ξένων στρατευμάτων και των επεμβατικών δικαιωμάτων. Παράλληλα, διευκρίνισε ότι μέχρι την επίτευξη λύσης η Κυπριακή Δημοκρατία «έχει δικαίωμα να προχωρεί σε αναγκαίες αλλά προσεκτικές στρατιωτικές συνεργασίες που στηρίζουν την αυτοάμυνά της, αλλά όχι τον επεμβατισμό και την παραβίαση του διεθνούς δικαίου». Ο καθηγητής υποστήριξε ακόμη ότι η συζήτηση για την ασφάλεια της Κύπρου δεν θα πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά σε στρατιωτικές ισορροπίες ή σε παραδοσιακές αντιλήψεις αποτροπής. Όπως ανέφερε, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ασφάλεια, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη συλλογική προστασία, τη θεσμική συνεργασία και την προσήλωση στο διεθνές δίκαιο. Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι μια επανενωμένη Κύπρος θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους χωρίς ξένους στρατούς, χωρίς μονομερή επεμβατικά δικαιώματα και χωρίς συμμετοχή σε στρατιωτικούς συνασπισμούς, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην περιφερειακή σταθερότητα μέσα από τη συμμετοχή της στην Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στους μηχανισμούς αλληλεγγύης που προβλέπουν οι ευρωπαϊκές συνθήκες.

Διασύνδεση Ευρωτουρκικών Σχέσεων

Η πρώην Υπουργός Εξωτερικών Ερατώ Κοζάκου–Μαρκουλλή εστίασε στη σημασία της διαμόρφωσης ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας που θα μπορούσε να συνδεθεί με μια ανανεωμένη σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης–Τουρκίας και να δημιουργήσει πρόσθετα κίνητρα για πρόοδο στο Κυπριακό. Παράλληλα επανέφερε ως στρατηγικό στόχο την πλήρη αποστρατικοποίηση μιας επανενωμένης Κύπρου, σημειώνοντας ότι «αντί η Κυπριακή Δημοκρατία να αναλώνει χρόνο και τεράστιους πόρους σε νέους εξοπλισμούς, στρατιωτικές συμφωνίες και συμμαχίες, καλό θα ήταν να επικεντρωθεί στις προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος», ώστε να καταστεί «ένα κανονικό κράτος και ένας πραγματικός πυλώνας σταθερότητας και ειρήνης».

Η Ξένια Κωνσταντίνου ανέδειξε τη σημασία της αξιοποίησης των ευρωπαϊκών εργαλείων ως μέσων διαμόρφωσης κινήτρων για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, επισημαίνοντας χαρακτηριστικά ότι «τα ίδια εργαλεία που μπορούν να δημιουργούν κίνητρα, μπορούν να δημιουργούν και αντικίνητρα», ανάλογα με τον τρόπο που αξιοποιούνται στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας και της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού.

Η Σταύρη Καλοψιδιώτου υπογράμμισε ότι η ασφάλεια μιας μελλοντικής ομοσπονδιακής Κύπρου δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη στρατιωτική διάσταση, αλλά πρέπει να στηρίζεται και στους θεσμούς και τους μηχανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως ανέφερε, «τα εργαλεία του ευρωπαϊκού κεκτημένου είναι διαθέσιμα» και μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά, μειώνοντας την πιθανότητα οι πολιτικές διαφορές να εξελιχθούν σε κρίσεις ασφάλειας.

Επιλογή Στρατοπέδου

Από διαφορετική οπτική, η Άννα Κουκκίδη–Προκοπίου υποστήριξε ότι η περιοχή εισέρχεται σε μια νέα εποχή σύνθετων και αλληλοεξαρτώμενων σχέσεων ασφάλειας, στην οποία η Κύπρος καλείται να επαναπροσδιορίσει τη στρατηγική της και να επιλέξει στρατόπεδο και συμμαχία. Υπογράμμισε ότι οι μελλοντικές διευθετήσεις θα πρέπει να διασφαλίζουν τα συμφέροντα όλων των βασικών δρώντων της περιοχής μέσα από μια λογική αμοιβαίου οφέλους.

Κατά την έναρξη της εκδήλωσης, ο δημοσιογράφος Κυριάκος Πιερίδης, εκ μέρους του ΟΠΕΚ, παρουσίασε τους βασικούς άξονες ενός προσχεδίου Εγγράφου Πολιτικής (Policy Paper), το οποίο εξετάζει πώς η αναδυόμενη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας μπορεί να δημιουργήσει νέα κίνητρα για την επανεκκίνηση της προσπάθειας επίλυσης του Κυπριακού. Το προσχέδιο του εγγράφου πολιτικής στηρίζεται σε τέσσερις βασικές κατευθύνσεις: την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής διάστασης ασφάλειας στην προσπάθεια του ΟΗΕ για το Κυπριακό, χωρίς ανατροπή του υφιστάμενου διαπραγματευτικού πλαισίου· την προώθηση μιας συμπεριληπτικής και βασισμένης σε κανόνες σχέσης ΕΕ–Τουρκίας ως παράγοντα σταθερότητας και σύγκλισης· την ανάδειξη της επανενωμένης Κύπρου ως στρατηγικής συνεισφοράς στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, και όχι μόνο ως επίλυσης ενός μακροχρόνιου προβλήματος· καθώς και τη διαμόρφωση μιας ολιστικής αντίληψης της ασφάλειας, που περιλαμβάνει πέρα από τη στρατιωτική διάσταση ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας, διαχείρισης των φυσικών πόρων, δημογραφικών προκλήσεων, οικονομικής ανθεκτικότητας, κοινωνικής συνοχής και βιώσιμης ανάπτυξης.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Securing a European and Democratic Future» του προγράμματος EU Presidency Project 2024–2026 (EUPP5) και εντάσσεται σε μια ευρύτερη σειρά δημόσιων διαλόγων του ΟΠΕΚ για τη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, την Ανατολική Μεσόγειο και το μέλλον της Κύπρου.