Εκσυγχρονισμό στην εκλογική νομοθεσία για την πολιτική έκφραση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ζητά ο ΟΠΕΚ
Ο Όμιλος Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας (ΟΠΕΚ) χαιρετίζει τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί από κοινοβουλευτικά Κόμματα για εγγραφή και συζήτηση στη Βουλή του ζητήματος που αφορά τις απαγορεύσεις της εκλογικής νομοθεσίας κατά την παραμονή και την ημέρα των εκλογών, με στόχο τον εκσυγχρονισμό του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου και την κατάργηση της συγκεκριμένης πρόνοιας.
Χωρίς να υπεισέρχεται στην ουσία οποιασδήποτε υπό διερεύνηση υπόθεσης, ο ΟΠΕΚ θεωρεί ότι η συζήτηση που έχει ανοίξει αναδεικνύει ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα, το οποίο υπερβαίνει συγκεκριμένα πρόσωπα και περιστατικά: κατά πόσο διατάξεις της εκλογικής νομοθεσίας, οι οποίες θεσπίστηκαν σε μια διαφορετική επικοινωνιακή εποχή, μπορούν να εφαρμόζονται αυτούσιες στο σημερινό ψηφιακό περιβάλλον και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η ισχύουσα νομοθεσία απαγορεύει, κατά την παραμονή και την ημέρα των εκλογών, τη μετάδοση, διαφήμιση ή δημοσίευση ειδήσεων και ανακοινώσεων που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τις εκλογές, με ή χωρίς πληρωμή. Η παραβίαση των σχετικών διατάξεων συνιστά ποινικό αδίκημα.
Η πραγματικότητα, όμως, μέσα στην οποία θεσπίστηκαν τέτοιες απαγορεύσεις έχει αλλάξει ριζικά. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν σήμερα βασικό χώρο δημόσιου διαλόγου και πολιτικής έκφρασης εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών. Η προσωπική έκφραση μιας πολιτικής άποψης από έναν πολίτη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια εργαλεία και την ίδια λογική που διέπουν την οργανωμένη ή πληρωμένη πολιτική διαφήμιση και την επίσημη προεκλογική δραστηριότητα κομμάτων και υποψηφίων.
Η διατήρηση αόριστων ή υπέρμετρα ευρέων απαγορεύσεων σε αυτό το νέο περιβάλλον ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ελευθερία της έκφρασης και, ειδικότερα, για την ελευθερία της πολιτικής έκφρασης, η οποία βρίσκεται στον πυρήνα κάθε δημοκρατικής κοινωνίας.
Όταν ένας πολίτης δεν μπορεί να γνωρίζει με επαρκή σαφήνεια ποια διαδικτυακή πολιτική τοποθέτηση επιτρέπεται και ποια ενδέχεται να τον φέρει αντιμέτωπο με ποινική διερεύνηση, δημιουργείται αναπόφευκτα κίνδυνος αυτολογοκρισίας. Ακόμη και η πιθανότητα ποινικής εμπλοκής μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά στη συμμετοχή των πολιτών στον δημόσιο διάλογο, προκαλώντας ένα ευρύτερο «αποτρεπτικό αποτέλεσμα» (chilling effect) στην άσκηση του θεμελιώδους δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης.
Η προστασία της ακεραιότητας και της ελεύθερης διεξαγωγής των εκλογών είναι αυτονόητη υποχρέωση μιας δημοκρατικής Πολιτείας. Η προστασία αυτή, όμως, πρέπει να επιτυγχάνεται με κανόνες σαφείς, σύγχρονους, αναλογικούς και απολύτως συμβατούς με τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Ο ΟΠΕΚ θεωρεί, ως εκ τούτου, θετικές τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί από το ΑΚΕΛ και από το ΑΛΜΑ – Πολίτες για την Κύπρο για να τεθεί το ζήτημα ενώπιον της Βουλής και καλεί όλες τις κοινοβουλευτικές δυνάμεις να συμβάλουν σε μια ουσιαστική συζήτηση για τον εκσυγχρονισμό της εκλογικής νομοθεσίας και την κατάργηση της συγκεκριμένης παρωχημένης πρόνοιας.
Η συζήτηση αυτή δεν θα πρέπει, ωστόσο, να περιοριστεί μόνο στη συγκεκριμένη διάταξη. Είναι ευκαιρία να επανεξεταστεί συνολικά και ο θεσμός της λεγόμενης «εκλογικής σιγής» και να αξιολογηθεί κατά πόσο οι περιορισμοί που επιβάλλονται την παραμονή και την ημέρα των εκλογών εξακολουθούν, στη σημερινή ψηφιακή εποχή, να είναι αναγκαίοι, αποτελεσματικοί και αναλογικοί προς τον σκοπό που επιδιώκουν.
Σε μια εποχή κατά την οποία η πολιτική επικοινωνία και ο δημόσιος διάλογος διεξάγονται σε μεγάλο βαθμό σε ένα διαρκές και χωρίς σύνορα ψηφιακό περιβάλλον, χρειάζεται να εξεταστεί κατά πόσο η έννοια της «εκλογικής σιγής», όπως διαμορφώθηκε σε μια εποχή κυριαρχίας των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης, μπορεί να εξακολουθήσει να εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο. Το γεγονός ότι σε αρκετές ευρωπαϊκές δημοκρατίες δεν υφίσταται αντίστοιχη απαγόρευση καθιστά ακόμη πιο χρήσιμη μια τέτοια συζήτηση.
Στόχος πρέπει να είναι ένα σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο που θα διαχωρίζει με σαφήνεια την προσωπική και μη αμειβόμενη πολιτική έκφραση των πολιτών από την οργανωμένη και πληρωμένη πολιτική διαφήμιση, θα προστατεύει την εκλογική διαδικασία από πραγματικές μορφές αθέμιτης επιρροής και, ταυτόχρονα, θα διασφαλίζει πλήρως το δικαίωμα κάθε πολίτη να εκφράζει ελεύθερα τις πολιτικές του απόψεις.
Η δημοκρατία προστατεύεται όχι με τον περιορισμό του δημόσιου διαλόγου, αλλά με σαφείς κανόνες που εγγυώνται ταυτόχρονα την ακεραιότητα των εκλογών και την ελευθερία της πολιτικής έκφρασης.
Δ.Σ. ΟΠΕΚ
6 Οκτωβρίου 2026
