Ευρωπαϊκή Ασφάλεια και Άμυνα: Αντιπαράθεση ή Σύγκλιση;

Οι επιπτώσεις για την ειρηνευτική διαδικασία στην Κύπρο στο επίκεντρο δικοινοτικής συνάντησης

Λευκωσία, 30 Απριλίου 2026

Την Τρίτη, 21 Απριλίου 2026, πραγματοποιήθηκε στο Λήδρα Πάλας μια διακοινοτική συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα τις εξελισσόμενες ευρωπαϊκές πολιτικές ασφάλειας και άμυνας και τις επιπτώσεις τους στις προσπάθειες επανένωσης της Κύπρου υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από κοινού από τον Όμιλο Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας μας (ΟΠΕΚ) και το Κέντρο Ειρήνης και Διαλόγου Κύπρου (CPDC), φέρνοντας μαζί πολιτικούς εκπροσώπους, ακαδημαϊκούς, εμπειρογνώμονες και διαμορφωτές της κοινής γνώμης και από τις δύο κοινότητες, με σκοπό να εξετάσουν με ποιο τρόπο η δυναμική της ευρωπαϊκής άμυνας αλληλεπιδρά με την ειρηνευτική διαδικασία στην Κύπρο.

Κεντρικά μηνύματα

Οι κύριοι ομιλητές υπογράμμισαν ότι οι τρέχουσες γεωπολιτικές εξελίξεις και η αυξανόμενη αβεβαιότητα στις διατλαντικές σχέσεις καθιστούν όλο και πιο αναγκαία τη δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης Ασφάλειας και Άμυνας, τονίζοντας ότι η ΕΕ πρέπει να προχωρήσει στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων για τη διαμόρφωση της νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης.

Ο Ιωάννης Κασουλίδης, πρώην Υπουργός Εξωτερικών, τόνισε ότι ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να δημιουργήσει μια δυναμική «win-win» για την Ευρώπη, την Κύπρο και τους περιφερειακούς παράγοντες, ιδίως εάν εξελιχθεί σε έναν σύγχρονο μηχανισμό ασφάλειας ικανό να αντικαταστήσει ξεπερασμένες ρυθμίσεις και να υποστηρίξει μια ισορροπημένη και βιώσιμη λύση στο Κυπριακό. Ταυτόχρονα, τόνισε τη σημασία του στρατηγικού ρεαλισμού και της ευελιξίας, προειδοποιώντας ότι οι άκαμπτες θέσεις ή αντιλήψεις αποκλεισμού άλλων —ιδίως όσον αφορά τη συμμετοχή βασικών παραγόντων όπως η Τουρκία— θα μπορούσαν να αποδειχθούν αντιπαραγωγικές.

Από την οπτική γωνιά των Τουρκοκυπρίων, ο Φικρί Τορός, υψηλόβαθμος πολιτικός του Τουρκικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (CTP), τόνισε ότι ο αντίκτυπος της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης στην Κύπρο θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο συμπεριληπτικό θα είναι το σχέδιο και η εφαρμογή της. Υπογράμμισε ότι ένα συμπεριληπτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο —το οποίο θα εμπλέκει ουσιαστικά όλους τους ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας— θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη σύγκλιση και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης στην Κύπρο, ενώ μια προσέγγιση αποκλεισμού ενέχει τον κίνδυνο να ενισχύσει τη διαίρεση και την καχυποψία.

Ο Μενέλαος Μενελάου, διαπραγματευτής της Ελληνοκυπριακής Κοινότητας, τόνισε τη σημασία της διατήρησης των θεμελίων της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής ισότητας και της συμφωνηθείσας βάσης μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Σημείωσε ότι ένα βιώσιμο μοντέλο ασφάλειας πρέπει να υπερβεί τις ξεπερασμένες ρυθμίσεις και να ευθυγραμμιστεί με τις αρχές της ΕΕ, αποφεύγοντας παράλληλα τις συγκρουσιακές προσεγγίσεις που ιστορικά δεν έχουν αποφέρει αποτελέσματα.

Ανάλογα, ο Ερχάν Ερτσίν, πρώην εκπρόσωπος του ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, επισήμανε τις διαρθρωτικές προκλήσεις της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης, τονίζοντας ότι η απουσία ενός σαφούς κοινού στρατηγικού οράματος εντός της ΕΕ περιορίζει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας πλήρως ανεπτυγμένης Αμυντικής Ένωσης. Ταυτόχρονα, υπογράμμισε ότι η συμμετοχική συνεργασία —ιδίως με την Τουρκία— είναι απαραίτητη προκειμένου οποιαδήποτε μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας να είναι αξιόπιστη και αποτελεσματική, ειδικά σε σχέση με την Κύπρο.

Οι παρεμβάσεις των ακαδημαϊκών Αχμέτ Σοζέν και Παύλου Μ. Παύλου συγκλίνουν σε ένα κρίσιμο σημείο: η τρέχουσα προσέγγιση για την Κύπρο —που βασίζεται σε παγιωμένες αφηγήσεις και στην «συνήθη πρακτική»— δεν είναι πλέον βιώσιμη σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο και όλο και πιο επικίνδυνο διεθνές περιβάλλον. Τόνισαν ότι η συνέχιση των υφιστάμενων προτύπων εμπλοκής θα οδηγήσει μόνο σε νέα αδιέξοδα και ζήτησαν μια στρατηγική στροφή προς πιο ευέλικτες και προοδευτικές προσεγγίσεις, χωρίς αποκλεισμούς που να αντανακλούν τις αναδυόμενες παγκόσμιες πραγματικότητες.

Τη συζήτηση συντόνισε η Φιόνα Μούλεν, οικονομική και πολιτική αναλύτρια.

Τις εναρκτήριες και τις καταληκτικές αναφορές έκαναν ο Κυριάκος Πιερίδης για τον ΟΠΕΚ και η Δρ. Μελτέμ Ονούρκαν Σαμάνι για το CPDC.

Σημεία σύγκλισης

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, οι συμμετέχοντες συμφώνησαν σε γενικές γραμμές ότι:

• Η υφιστάμενη κατάσταση στην Κύπρο είναι μη βιώσιμη και απαιτεί νέα στρατηγική σκέψη
• Οι εξελίξεις στον τομέα της ευρωπαϊκής άμυνας αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για το Κυπριακό
• Είναι απαραίτητη η απομάκρυνση από τις προσεγγίσεις μηδενικού αθροίσματος και αντιπαράθεσης
• Τα ευρωπαϊκά πλαίσια θα μπορούσαν ενδεχομένως να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί οικοδόμησης εμπιστοσύνης

Παράλληλα, οι βασικές συζητήσεις επικεντρώθηκαν στα εξής:

• Το εύρος και η σκοπιμότητα μιας Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης
• Ο ρόλος της Τουρκίας σε οποιαδήποτε μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας
• Το κατά πόσον η αμυντική ενοποίηση της ΕΕ θα λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη σύγκλισης ή ως νέα πηγή εντάσεων στην Κύπρο

Επόμενα βήματα

Η συζήτηση στρογγυλής τραπέζης παρέσχε ένα δομημένο πλαίσιο για έναν ουσιαστικό και προοδευτικό διάλογο σχετικά με τη διασύνδεση μεταξύ της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης, της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Κύπρου και της ειρηνευτικής διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Σε αυτήν παρέστησαν επίσης υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι από τις Καλές Υπηρεσίες του ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οποίοι χαρακτήρισαν τη συζήτηση ως πολύτιμη και παραγωγική.

Ένα βασικό συμπέρασμα είναι ότι το αποτέλεσμα —αντιπαράθεση ή σύγκλιση— θα εξαρτηθεί από τις πολιτικές επιλογές, την συμπεριληπτικότητα και την ικανότητα ευθυγράμμισης των ευρωπαϊκών εξελίξεων με τις πραγματικότητες της Κύπρου και της ευρύτερης περιοχής. Οι διοργανωτές θα εκπονήσουν ένα έγγραφο πολιτικής ανάλυσης που θα συνοψίζει τα κύρια πορίσματα και τις συστάσεις.

Το έργο

Η εκδήλωση διοργανώθηκε στο πλαίσιο του έργου «Προς μια ανοιχτή, δίκαιη και βιώσιμη Ευρώπη στον κόσμο – Έργο της Προεδρίας της ΕΕ 2024–2026». Το έργο, το οποίο υλοποιείται από τον ΟΠΕΚ, αποσκοπεί στην ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής, του τεκμηριωμένου δημόσιου διαλόγου και της κοινωνικής ανθεκτικότητας στην Κύπρο, με έμφαση στην ασφάλεια και την άμυνα της ΕΕ, την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και την προώθηση ενός διακοινοτικού διαλόγου χωρίς αποκλεισμούς. Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιείται σε συνεργασία με τους οργανισμούς Global Focus, Grupa Zagranica, CARDET και CONCORD.

Για περισσότερες πληροφορίες: 📞 +357 96387498 | +905428522484

✉️ [email protected] | [email protected]

The project “Towards an open, fair and sustainable Europe in the world – EU Presidency Project 2024-2026” is co-funded by the European Union and implemented by Global Focus, Grupa Zagranica, CARDET, and CONCORD, the European Confederation of NGOs working on sustainable development and international cooperation. Project Number: 2024 / 459-484. The content of the publication is the sole responsibility of its author and do not necessarily reflect the views of the European Union.